فهو كذب غير رضى و بهتان غير وضى ، چه اين تعميم غير سليم از هيچ لفظى از الفاظ سيد رضى اللَّه عنه مستفاد نمىشود ، آرى چون جاحظ در نقد و تحقيق اين خطبه ، ورد بر منكرين لئام و ناسبين آن بوالى شام ، به راه صواب رفته ، سيد رضى حكم او را پسنديده ، براى افحام و الزام اغتام [ 1 ] تمسك به آن كرده . و نيز مراد فاضل رشيد از دليل بودن جاحظ براى رضى در نقد كلام جناب أمير المؤمنين عليه السلام ، چنانچه كلمهء بل ، كه براى ترقى است هم بر آن دلالت صريحة مىكند ، اين است كه جاحظ نه محض مرضى رضى در نقد كلام حضرت أمير المؤمنين عليه السلام بود ، بلكه جاحظ دليل سيد رضى در اين باب بود ، يعنى مطاع و مقتداى سيد رضى بود در اين باب ، حال آنكه هرگز از تمسك الزامى و تشبث افحامى اين معنى لازم نمىآيد ، و الا لازم آيد كه علماى يهود و نصارى ، كه اهل اسلام احتجاج و استدلال بكلماتشان مىكنند ، دليل و مقتداى اهل اسلام باشند ، الى غير ذلك من المفاسد الظاهرة . و اما آنچه فرموده كه : و آنچه جناب قاضى نور اللَّه شوشترى با وجود اعمال اغماض از رسالهء غراء او در مناقب سيد الاولياء [ 2 ] . پس مخدوش است به آنكه نسبت اعمال اغماض از رسالهء جاحظ عنيد به سيد وحيد شهيد ، از فاضل رشيد نهايت بعيد ، كه كذب غير سديد است چنانچه از ملاحظة « احقاق الحق » واضح است ، بلكه طرفه اين است كه بطلان اين دعوى از كلام رشيد ظاهر و باهر است .

--> [ 1 ] الاغتام : جمع الغتم و هو من لا يفصح فى كلامه . [ 2 ] ايضاح لطافة المقال ص 28 مخطوط .